Σύμφωνα με την Ορθόδοξη θρησκευτική παράδοση το έθιμο της βασιλόπιτας έχει τις ρίζες του στην Καισάρεια της Καππαδοκίας (Μικρά Ασία). Ωστόσο, οι ρίζες του είναι πολύ πιο παλιές. Η καταγωγή της Βασιλόπιτας πηγαίνει πίσω στο αρχαίο τελετουργικό της ελληνικής γιορτής των Κρονίων (και αργότερα της αντίστοιχης ρωμαϊκής των Σατουρναλίων). Η γιορτή ήταν αφιερωμένη στον Κρόνο και την Ρέα, διαρκούσε μια ημέρα και γινόταν προσφορά άρτου και φρούτων. Το έθιμο της προσφοράς άρτου στην αρχαιότητα υπήρχε σε πολλές αγροτικές γιορτές όπως τα Θαλύσια και τα Θεσμοφόρια.  

Από τους Φράγκους προήλθε η συνήθεια της τοποθέτησης νομίσματος μέσα στην πίτα αν και υπάρχει και στην ορθόδοξη θρησκευτική παράδοση μια αντίστοιχη αναφορά. Σύμφωνα με αυτή την παράδοση ο Επίσκοπος Μέγας Βασίλειος ζήτησε από τους πλούσιους κατοίκους της Καισάρειας (στην Καππαδοκία) να μαζέψουν ό,τι χρυσαφικά είχαν για να δώσουν σαν "λύτρα" στον Έπαρχο της Καππαδοκίας με σκοπό να γλυτώσουν την κατάκτηση και την λεηλασία της πόλης. Πράγματι μαζεύτηκαν πολλά τιμαλφή. Όμως, σαν από θαύμα, ο Έπαρχος  μετάνιωσε και απάλλαξε την πόλη από την επικείμενη καταστροφή. Για να μπορέσει όμως ο Μέγας Βασίλειος να τα επιστρέψει, μη γνωρίζοντας σε ποιόν ανήκει το κάθε ένα, ζήτησε να παρασκευασθούν μικρά ψωμάκια μέσα στα οποία τοποθέτησε όλα τα τιμαλφή. Τα ψωμάκια μοιράστηκαν στους κατοίκους που πήραν μεγάλη χαρά.

Στην Ελλάδα, η βασιλόπιτα έχει διαφορές ανάλογα με τον τόπο. Οι Μικρασιάτες καθιέρωσαν την γλυκιά βασιλόπιτα τη λεγόμενη "πολίτικη" ή "σμυρνέικη". Στη Δυτική Μακεδονία η βασιλόπιτα, συχνά, είναι τυρόπιτα ή πρασόπιτα ενώ στην Ήπειρο είναι κιμαδόπιτα. Η ποντιακή βασιλόπιτα είναι επίσης αλμυρή, με τυρί. Κοινό σημείο, όμως, όλων είναι το νόμισμα που τοποθετείται στο εσωτερικό και "φέρνει τύχη" σε όποιον το βρει. Παλιά το νόμισμα ήταν χρυσό ή ασημένιο. Σε αγροτικές περιοχές αντί για φλουρί μέσα στη βασιλόπιτα τοποθετείται ένα κομμάτι άχυρο, ένα κλαδί ελιάς ή κληματόβεργας ακόμα και ένα κομμάτι τυρί για να φέρουν καλή τύχη στην παραγωγή.

Σύμφωνα με το ελληνικό έθιμο, η βασιλόπιτα κόβεται αμέσως μόλις αλλάξει ο χρόνος και αφού ανάψουν τα φώτα που σβήνουν για ένα λεπτό. Ο νοικοκύρης του σπιτιού σταυρώνει την πίτα 3 φορές και την κόβει σε τρίγωνα κομμάτια αρχίζοντας από το κομμάτι του Χριστού. Μετά κόβει ένα για τα κτήματα και από ένα για όλα τα άτομα της οικογένειας. Σε κάποια μέρη, βασιλόπιτα κόβουν και την δεύτερη μέρα αλλά και την ημέρα των Θεοφανίων. Στις μέρες μας η βασιλόπιτα μπορεί να είναι τσουρέκι, "τριφτή" ή κάποιο κέικ.

1- Παραδοσιακή πολίτικη βασιλόπιτα (ζύμη τσουρεκιού)

2- Βασιλόπιτα-κέικ με γλυκό κρασί

3- Βασιλόπιτα - κέικ με ξηρούς καρπούς 

5- Βασιλόπιτα - κέικ με ξερά φρούτα και μοναδικά αρώματα  

7- Τριφτή βασιλόπιτα Καππαδοκίας

8- Βασιλόπιτα με γάλα καρύδας  

ΠΗΓΕΣ για την ιστορία της βασιλόπιτας:  ΕΔΩ & ΕΔΩ 

Στα δικά μου μουστοκούλουρα προτίμησα να μην βάλω ζάχαρη όπως έλεγε και η αρχική συνταγή και είναι, πράγματι, ικανοποιητικά γλυκά. Έβαλα όμως ξύσμα πορτοκαλιού, μαύρες σταφίδες και σουσάμι που τα απογείωσαν κυριολεκτικά. Με τσάι, γάλα ή καφέ, νόστιμα και υγιεινά ξετρέλαναν μικρούς και μεγάλους. Ιδανικά για πρωί ή απόγευμα.

Μαλακά μουστοκούλουρα με πετιμέζι, χωρίς επιπλέον ζάχαρη

Περιγραφή: Μικρά, αφράτα, γλυκά όσο πρέπει και απολύτως υγιεινά

Μερίδες: 50-60 κουλουράκια

ΥΛΙΚΑ

• 180 ml ελαφρύ ελαιόλαδο (ή αραβοσιτέλαιο)
• 130 ml χυμό από φρέσκο πορτοκάλι
• 380 ml  πετιμέζι
• 2 κ.γλ. κανέλα
• 1/2 κ.γλ. γαρίφαλο
• 2 κ.γλ. ξύσμα πορτοκαλιού
• 1/2 κ.γλ. σόδα
• 1 πρέζα αλάτι
• 80 γρ. μαύρες σταφίδες
• 650 - 660 γρ. φαρίνα αυτοδιογκούμενη, κοσκινισμένη
• λίγο σουσάμι για την επιφάνεια (προαιρετικά)

  

ΟΔΗΓΙΕΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ

1. Προθερμαίνουμε τον φούρνο στους 160 βαθμούς Κελσίου, στον αέρα.
2. Σε ένα μπολ, ανακατεύουμε το ελαιόλαδο, το πετιμέζι, τον χυμό και το ξύσμα πορτοκαλιού, την κανέλα, το γαρίφαλο, τη σόδα, το αλάτι και τις σταφίδες. 
3. Ανακατεύουμε καλά το μείγμα, με το σύρμα και προσθέτουμε το 1/3 από τη φαρίνα.
4. Συνεχίζουμε το ανακάτεμα προσθέτοντας ακόμα μια δόση φαρίνας και μόλις το μείγμα αρχίσει να γίνεται ζύμη, αφήνουμε το σύρμα και ζυμώνουμε με το χέρι μέχρι να ενσωματωθεί όλη η φαρίνα.
5. Η ζύμη πρέπει να είναι λιπαρή, σφιχτή τόσο όσο να πλάθεται και να μην κολλάει στα χέρια.
6. Πλάθοντας τα μουστοκούλουρα, προσπαθούμε οι σταφίδες να μείνουν μέσα στη ζύμη και όχι στην επιφάνεια για να μην καούν και σκληρύνουν κατά το ψήσιμο.
7. Καλύπτουμε 2 λαμαρίνες με αντικολλητικό χαρτί και απλώνουμε τα μουστοκούλουρα είτε στρογγυλά είτε σαν κουλουράκια.
8. Πασπαλίζουμε με σουσάμι (προαιρετικά) και βάζουμε στον φούρνο.
9. Ψήνουμε για 15 λεπτά (πάντα ανάλογα με τον φούρνο και το μέγεθός τους).
10. Αφήνουμε να κρυώσουν καλά πριν τα βγάλουμε από το ταψί.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

* Προσωπικά, έβαλα σε γυάλινο βάζο  που κλείνει καλά μερικά και επειδή δεν καταναλώνουμε γρήγορα μπισκότα και κουλουράκια, τα υπόλοιπα τα έβαλα σε σακούλα κατάψυξης (με ζιπ) και τα έβαλα στην κατάψυξη, βγάζοντας κάθε 2 ημέρες 5-6 έτσι ώστε να διατηρούνται πάντα φρέσκα.

Στις μηλόπιτες είχα πάντα μια λατρεία ! Όποια μορφή κι αν είχαν... τάρτα, γκαλέτ, αναποδογυρισμένες, πάστα φλώρα, φλαν, κλαφουτί, κέικ, τούρτα ή ακόμα και cheesecake. Λατρεύω τα μήλα... έτσι κι αλλιώς, μεγάλωσα βλέποντάς τα κι αυτά να μεγαλώνουν και να ωριμάζουν. Με πατέρα γεωπόνο και παππού "μικρό" μηλοπαραγωγό δεν θα μπορούσε να γίνει αλλιώς! Αυτός είναι και ο λόγος που λατρεύω να δοκιμάζω συνεχώς νέες συνταγές για μηλόπιτες. Η μηλόπιτα είναι πια στο DNA μου γιατί ήταν ένα από τα πιο συνηθισμένα γλυκά της γιαγιάς αν και όχι σε τέτοια ποικιλία που μπορείς να βρεις σήμερα.

Τα Flan, clafoutis, flognarde ή  flaugnarde είναι παρόμοια κρεμώδη γλυκά που διαφέρουν κυρίως ως προς τα φρούτα αλλά και τον τόπο καταγωγής τους. Οι Γάλλοι λένε πως το clafoutis γίνεται μόνον με κεράσια αλλιώς είναι flognarde και ο τόπος καταγωγής της είναι η περιοχή της Limousin με τα περίφημα μήλα. Για να πετύχει, λοιπόν,  η flognarde πρέπει ο φούρνος να είναι καλά προθερμασμένος  και να χτυπήσουμε το μείγμα (είτε πρώτα το βούτυρο με τη ζάχαρη και μετά τα αυγά είτε πρώτα τα αυγά με τη ζάχαρη προσθέτοντας το βούτυρο λιωμένο αλλά όχι καυτό) πάρα πολύ καλά μέχρι να πάρει ένα ανοιχτό κίτρινο χρώμα. 

Ωστόσο, η συγκεκριμένη μηλόπιτα είναι λίγο διαφορετική για τρεις λόγους. Πρώτον, έχει διπλό ψήσιμο, δηλαδή έψησα πρώτα τα μήλα κάτι που, έτσι κι αλλιώς πολλές φορές το έκανα γιατί αν κάτι δεν μου αρέσει σε πολλές μηλόπιτες αυτό είναι αυτά τα "μισοψημένα" μήλα στην επιφάνειά τους. Βέβαια, αυτό, συνήθως, το έκανα καραμελώνοντας τα μήλα σε αντικολλητικό τηγάνι. Δεύτερον, το μείγμα που μπαίνει πάνω από τα μήλα είναι πιο αραιό από το κέικ (αν και με αρκετό βούτυρο) κι έτσι γίνεται σχεδόν κρεμώδες. Με άλλα λόγια, είναι μια μηλόπιτα που προσεγγίζει το flan, το clafoutis, το flognarde αλλά δεν είναι ίδια έχοντας ως βασική διαφορά την αυξημένη ποσότητα του βουτύρου. Τρίτον, διάλεξα να βάλω ζάχαρη καρύδας που μειώνει αρκετά τις θερμίδες του κάθε κομματιού προσπαθώντας να την απενοχοποιήσω λίγο.  😉 

Mηλόπιτα τύπου flognarde με ζάχαρη καρύδας

Περιγραφή: Μια ιδιαίτερα κρεμώδης και νόστιμη μηλόπιτα

Μέγεθος / Μερίδες: ταψί 24 εκ. / 8 μερίδες (ανάλογα με το μέγεθος)

ΥΛΙΚΑ

• 6 μεγάλα μήλα, καθαρισμένα και κομμένα σε χοντρές φέτες
• 230 γρ. ζάχαρη καρύδας
• 250 ml  νερό ζεστό
• 1 1/2 κ.γλ. κανέλα

Για την κρέμα

• 4 αυγά μεγάλα
• 300 γρ. ζάχαρη καρύδας
• 180 γρ. βούτυρο σε θερμοκρασία δωματίου
• 350 ml γάλα (ή αριάνι)
• 90-100 γρ. φαρίνα αυτοδιογκούμενη 
• 1 κ.γλ. baking powder
• 1 φακελάκι βανίλια με άρωμα πορτοκάλι
• 1 κ.γλ. ξύσμα πορτοκαλιού
• 1/2 κ.γλ. τζίντζερ

  

ΟΔΗΓΙΕΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ

1. Προθερμαίνουμε τον φούρνο στους 200 βαθμούς Κελσίου, στον αέρα.
2. Kαλύπτουμε με αντικολλητικό χαρτί ένα βαθύ, στρογγυλό ταψί 24 εκ. και ρίχνουμε μέσα 20 γρ. βούτυρο.
3. Το βάζουμε στον ζεστό φούρνο για να λιώσει το βούτυρο.
4. Τοποθετούμε μέσα τις φέτες μήλου και τις πασπαλίζουμε με τη ζάχαρη.
5. Περιχύνουμε με το ζεστό νερό, προσθέτουμε την κανέλα και βάζουμε στο φούρνο να ψηθούν για 30-40 λεπτά περίπου ή μέχρι να μαλακώσουν και να πάρουν ένα χρυσόξανθο χρώμα.
6. 5 λεπτά πριν ολοκληρωθεί το ψήσιμο των μήλων, ετοιμάζουμε το μείγμα της κρέμας.
7. Χτυπάμε το βούτυρο με τη ζάχαρη, τη βανίλια και το τζίντζερ και μόλις το μείγμα αφρατέψει προσθέτουμε ένα ένα τα αυγά συνεχίζοντας το χτύπημα (όπως κάνουμε στο κέικ).
8. Ύστερα, προσθέτουμε εναλλάξ τη φαρίνα και το γάλα.
9. Το μείγμα γίνεται αραιό γιατί είναι κρεμώδες μετά το ψήσιμο.
10. Μόλις τελειώσει το ψήσιμο των μήλων, βγάζουμε το ταψί από τον φούρνο και πιέζουμε τα μήλα με ένα κουτάλι, με μια μαρίζ ή με το εργαλείο για τον πουρέ, έτσι ώστε να ενωθούν και να ισιώσουν.
11. Χαμηλώνουμε τη θερμοκρασία στους 180 βαθμούς Κελσίου.
12. Ρίχνουμε προσεκτικά τον χυλό πάνω από τα μήλα και ξαναβάζουμε στον φούρνο για άλλα 45-50 λεπτά περίπου ή μέχρι να ψηθεί το γλυκό μας.
13. Κάνουμε τη δοκιμή με ένα μαχαίρι ή ένα ξυλάκι για σουβλάκια και αν βγαίνει καθαρό τότε η μηλόπιτα είναι έτοιμη.
14. Όταν ολοκληρωθεί το ψήσιμο, βγάζουμε από τον φούρνο και αφήνουμε να κρυώσει για 10 λεπτά περίπου.
15. Ύστερα, προσεκτικά, περνάμε ένα μαχαίρι (με στρογγυλή μύτη) γύρω γύρω ώστε να ξεκολλήσει από το ταψί η μηλόπιτα και αναποδογυρίζουμε σε πιατέλα.
16. Συνοδεύουμε την μηλόπιτα με παγωτό βανίλια, σαντιγύ ή ένα ελαφρύ γιαούρτι με λίγα λιπαρά πασπαλισμένο με κανέλα.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

• Αν δεν θέλουμε να ψήσουμε τα μήλα στο φούρνο (στο ταψί που θα γίνει η μηλόπιτα) και θέλουμε να μειώσουμε την κατανάλωση ρεύματος, μπορούμε να τα "ψήσουμε-καραμελώσουμε" σε βαθύ, αντικολλητικό τηγάνι και μετά να τα τοποθετήσουμε στο ταψί ακολουθώντας τα επόμενα βήματα κανονικά.
• Προαιρετικά, προσθέτουμε στο μείγμα του κέικ, μια χούφτα μαύρες σταφίδες που τις έχουμε αφήσει να μουλιάσουν σε κονιάκ και ψιλοκομμένα καρύδια.
• Επίσης, μπορούμε να πασπαλίσουμε τη μηλόπιτα με αμύγδαλα φιλέ και κανέλα.