Καλημέρα, καλημέρα! Σήμερα, αποφάσισα να σου μιλήσω για ένα φρούτο που αγαπώ πολύ από τότε που ήμουν παιδί, τα μούσμουλα, αυτά τα πορτοκαλί, μικρά, πολύ αρωματικά και τόσο όσο γλυκά ή καλύτερα ξινόγλυκα, πολύ ευαίσθητα αλλά και περιφρονημένα φρούτα με την ελάχιστη σάρκα και την αρκετά υψηλή τιμή.  Τα γνωρίζεις; Τα αγοράζεις ή όχι; 

Στο σπίτι της γιαγιάς, στην αυλή δίπλα στη σκάλα υπήρχε μια μεγάλη μουσμουλιά. Κάθε χρόνο, λοιπόν, τέτοια εποχή (Μάη) η μουσμουλιά γέμιζε από μικρά πορτοκαλί μούσμουλα που αγαπούσα πολύ γιατί ήταν πεντανόστιμα. Έτσι, που με έχανες που με έβρισκες ήμουν από κάτω και έκοβα και γευόμουν αυτόν το νόστιμο φρούτο ενώ η γιαγιά φώναζε : "Πάλι μούσμουλα τρώς; Δεν θα φας το μεσημεριανό σου!!"

Τα χρόνια πέρασαν, η γιαγιά ταξίδεψε όμως η ανάμνηση αυτή έμεινε χαραγμένη στο μυαλό και την καρδιά μου. Για ένα μεγάλο διάστημα τα μούσμουλα ξεχάστηκαν, έτσι κι αλλιώς δεν τα έβρισκα ούτε στη λαϊκή ούτε στα μανάβικα της γειτονιάς ώσπου κάποια στιγμή είδα ένα κεσεδάκι στο μανάβικο που ψωνίζω τώρα! Φυσικά ήταν αδύνατον να αντισταθώ στη φρουτένια νοστιμιά που συνόδευε τα παιδικά παιχνίδια μου και τα αγόρασα. Αυτή είναι η ιστορία πίσω από το σημερινό (και όχι μόνον) ποστ. Σήμερα, θα γνωρίσεις τα μούσμουλα, αν δεν τα ξέρεις και τα αγαπάς ήδη.

Ποια είναι η μουσμουλιά;

Θεωρείται ένα από τα πιο αρχαία δέντρα με καταγωγή την Κίνα και την Ιαπωνία. Στην Ευρώπη έφτασε στα τέλη του 17ου αιώνα αλλά άρχισε να καλλιεργείται συστηματικά στα μέσα του 19ου αιώνα κυρίως ως καλλωπιστικό δέντρο μια που γίνεται ψηλό (μπορεί να φτάσει και τα 10 μέτρα) και εντυπωσιακό, με μεγάλα, σκουροπράσινα, σαρκώδη, λογχοειδή φύλλα. 

Οι καρποί του, τα μούσμουλα (μέσκουλα, δέσπολα, νέσπολα ή μέσπολες) είναι μικρά πορτοκαλί, στρογγυλά με 2-4 καφέ κουκούτσια στο κέντρο που περιβάλλονται από μεμβράνη με μικρές διαφοροποιήσεις ανάλογα με την ποικιλία. 

Στην Ελλάδα η μουσμουλιά καλλιεργείται κυρίως στην Κρήτη, Κορινθία, Αχαϊα, Στερεά Ελλάδα και Κέρκυρα. Η πιο συνηθισμένη ποικιλία στην Ελλάδα είναι αυτή των Ροζενών με στρογγυλό καρπό και πορτοκαλί φλούδα και σάρκα που ωριμάζει από τα τέλη Απριλίου μέχρι τα μέσα Ιουνίου οπότε και το βρίσκουμε σε μανάβικα.

Ποιά είναι η διατροφική τους αξία; 

Φυσικά μπορώ να τα βάλω ωμά σε φρουτοσαλάτα ή πράσινη σαλάτα αλλά μπορώ να φτιάξω κι ένα υπέροχο dressing για πράσινη σαλάτα. Μπορώ να τα κάνω μια ελαφριά κομπόστα, γλυκό του κουταλιού ή μαρμελάδα αλλά και chutney ή sauce για πουλερικά και ψητά κρετατικά αλλά μπορώ να τα προσθέσω και σε κέικ, να ετοιμάσω ένα αρωματικότατο σορμπέ ή να συνοδεύσουν τυριά με έντονη προσωπικότητα. Ακόμα και τα κουκούτσια τους μπορώ να χρησιμοποιήσω μαι και γίνεται ένα καταπληκτικό και φίνο λικέρ που φέρνει στο νου το γνωστό κι αγαπημένο αμαρέτο.

Πως διαλέγω και συντηρώ τα μούσμουλα;

Τα ώριμα μούσμουλα έχουν είναι ελαφρώς μαλακά και ανοιχτόχρωμα καστανά σημάδια στην φλούδα τους που μωλωπίζεται εύκολα. Από τη στιγμή που θα τα αγοράσουμε συντηρούνται στο ψυγείο.

Έχουν ιδιαιτερότητες;

Ναι, το καθάρισμά τους μια μια τόσο η φλούδα όσο και τα κουκούτσια μαζί με την μεμβράνη που καλύπτονται αφαιρούνται σχετικά δύσκολα αλλά και το γεγονός ότι μόλις καθαριστούν πρέπει να τα ραντίσουμε με λεμόνι ή να τα βυθίσουμε σε νερό που έχουμε προσθέσει χυμό λεμονιού (όπως κάνουμε με τα μήλα) γιατί αλλιώς μαυρίζουν.

Η πρώτη μας "γνωριμία" και η εμπειρία μου.                                        

Ακούγοντας όλο και πιο συχνά τη διατροφική μαγιά αποφάσισα κάποια στιγμή να την δοκιμάσω. Έτσι κι αλλιώς, ένας νηστήσιμος / vegan μουσακάς μου έκλεινε από καιρό το μάτι προκαλώντας με συνεχώς. Η αλήθεια είναι, ότι είμαι από κείνους του τύπους που μπορείς άνετα να με αποκαλέσεις "τυροφάγο". Αγαπώ τα τυριά, κάθε είδος τυριού... άσπρο, κίτρινο, σκληρό, μαλακό, κρέμα, κλασσικό ή πιο σύγχρονο. Η ιδέα, λοιπόν, να φτιάξω έναν μουσακά που δεν θα έχει τριμμένο τυρί μέσα δεν μου ακούγονταν καθόλου δελεαστική. Από την άλλη δεν ήθελα με τίποτα να χρησιμοποιήσω κάποιο νηστήσιμο τυρί γιατί δεν ανήκει στις γευστικές μου προτιμήσεις και γιατί, συνήθως, γίνονται από γάλα σόγιας (εγώ και η σόγια βαδίζουμε σε τελείως χωριστά μονοπάτια). 'Ετσι, κατέληξα στη διατροφική μαγιά  (που βλέπεις στην παραπάνω φωτογραφία), η οποία είναι σε νιφάδες με γεύση που θυμίζει ψημένο καρύδι ανακατεμένο με παρμεζάνα, εμπλουτισμένη με Β12 και Β6 και μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε σάλτσες, σούπες, ζυμαρικά, δημητριακά και smoothies. Προσωπικά, πασπάλισα με αυτή τα λαχανικά και την πρόσθεσα στον πουρέ, μέσα και στην επιφάνεια του φαγητού. Ειλικρινά δεν το μετάνιωσα! Πρόσθεσε στοv vegan μουσακά μια μοναδική γεύση που τον απογείωσε και δεν μου έλειψε καθόλου (απίστευτο!) το τυρί. Αλλά και στον πουρέ πατάτας χάρισε ένα πιο "κρεμώδες σώμα"! Μετά από το πιάτο αυτό, την ξαναχρησιμοποίησα για να πασπαλίσω μακαρόνια με κιμά μανιταριών αλλά και μια πολυσαλάτα (και τις δύο φορές αντί για το αγαπημένο μου πεκορίνο). Εεεε λοιπόν, και στα δύο πιάτα χάρισε μια μοναδική νοστιμιά!

Συμπέρασμα : η εμπειρία ήταν άριστη! Η διατροφική μαγιά θα χρησιμοποιηθεί ξανά και ξανά!

Τί είναι η διατροφική μαγιά;

Προέρχεται από τη φυσική ζύμωση των σακχαρομυκήτων Saccharomyces cerevisiae σε ένα μέσο που είναι πλούσιο σε σάκχαρα, όπως η μελάσα ή το παντζάρι ή σε μικρά μανιτάρια όπου "ταΐζεται" με ζάχαρη. Στη συνέχεια θερμαίνεται για να απενεργοποιηθεί, πλένεται, παστεριώνεται, στεγνώνει θρυμματίζεται και συσκευάζεται. Τα κύτταρα στη ζύμη απενεργοποιούνται κατά τη διάρκεια της παρασκευής και της επεξεργασίας της οπότε δεν είναι ζωντανά στο τελικό προϊόν. Φυσικά, τις περισσότερες φορές εμπλουτίζεται με περισσότερες βιταμίνες και ιχνοστοιχεία για να έχει ακόμα μεγαλύτερη διατροφική αξία (απαραίτητη στους vegan) και όχι μόνον γεύση.

Ποιοι την χρησιμοποιούν;

Χρησιμοποιείται κυρίως από vegeterians και vegans για την τυρένια, αλμυρή γεύση της μια και δεν χρησιμοποιούν τυριά αλλά και από οποιονδήποτε θέλει να κάνει ένα νηστήσιμο φαγητό που, κανονικά, περιέχει τυρί αλλά θέλει να αποφύγει τα φυτικά τυριά. Επίσης, την χρησιμοποιούν όσοι έχουν δυσανεξία στην λακτόζη και αποφεύγουν τα τυριά. Τέλος, απευθύνεται σε όσους θέλουν να επωφεληθούν από τα διατροφικά της οφέλη ή σε όσους λατρεύουν αυτή την ιδιαίτερη τυρο-ξηροκαρπένια γεύση της που αγγίζει τα όρια του umami. 

Ποια είναι η διατροφική της αξία και τα οφέλη της;

Η ιστορία τους

Η πρώτη εμφάνιση των μαυρομάτικων ήταν στην Αφρική απ’ όπου οι Ισπανοί εξερευνητές τα έφεραν στον Νέο Κόσμο. Στη Λατινική Αμερική, τα μαυρομάτικα (ή φασόλια της αγελάδας όπως τα ονόμαζαν) θεωρούνταν το πιάτο του φτωχού συμβολίζοντας την ταπεινότητα κι αυτό γιατί στη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου, οι γιάνκηδες έκαιγαν όλες τις άλλες καλλιέργειες εκτός από τις καλλιέργειες των μαυρομάτικων γιατί αυτά χρησιμοποιούνταν μόνον για ζωοτροφή. Ωστόσο για να επιζήσουν οι κάτοικοι άρχισαν να τα χρησιμοποιούν για τροφή.            

Στον Αμερικανικό Νότο τα μαυρομάτικα έγιναν το βασικό και αγαπημένο φαγητό των Αφροαμερικανών από την εποχή της σκλαβιάς και πέρασαν στην κατηγορία των παραδοσιακών τους φαγητών. Καταναλώνονταν (εκτός από τον υπόλοιπο χρόνο) και την Πρωτοχρονιά γιατί πίστευαν ότι αντιπροσωπεύουν κέρματα και θα τους φέρουν ευημερία, πλούτη και τύχη όλο τον χρόνο. Σε άλλα μέρη του κόσμου έριχναν στην κατσαρόλα με τα μαυρομάτικα ένα κέρμα και όποιος το βρεί στο πιάτο του θα είναι τυχερός για όλη την χρονιά (όπως έχουμε εμείς το κέρμα στην Βασιλόπιτα).

Στην Ελλάδα, η καλλιεργειά τους άρχισε από τον 3^ο αιώνα π.Χ. και συνήθως τα έτρωγαν με ξίδι, μέλι και σιναπόσπορο. Ο Διοσκουρίδης τα αναφέρει με το όνομα «η σμίλαξ η κηπαία» ενώ κατά τα βυζαντινά χρόνια (12^ο ή 13^ο αιώνα) αναφέρονται σε ένα σατιρικό κείμενο σαν «φάσουλος ο κοιλιοπρήσθης και μαυρόμματος».

Τα οφέλη τους

Συνδυάζοντας δύο πολύ σημαντικές ιδιότητες, το ότι δεν έχουν πολλές θερμίδες (μόνον 134 θερμίδες τα 100 γρ.) αλλά είναι πολύ πλούσια σε πρωτεΐνη και θρεπτικά συστατικά (μαγνήσιο, μαγγάνιο, φώσφορο, ψευδάργυρο, κάλιο, νάτριο) μια κούπα μαυρομάτικα φασόλια καλύπτει το 45% των καθημερινών αναγκών σε φυτικές ίνες, το 58% σε φυλλικό οξύ και το 31% σε πρωτεΐνη. 

10  λόγοι για να τα καταναλώνουμε

1.    Είναι απαραίτητα για τη σωστή λειτουργία όλων των κυττάρων, των ιστών και των οργάνων του σώματος γιατί λόγω της περιεκτικότητας τους σε κάλιο και νάτριο αποτελούν βασικούς ηλεκτρολύτες που ρυθμίζουν την αυξημένη πίεση του αίματος, την διέγερση νεύρων και μυών και το pH.

2.     Είναι μια καλή πηγή πρωτεΐνης για τους χορτοφάγους.

3.   Η θειαμίνη (βιταμίνη Β1) τους είναι πολύ σημαντική για την καλή λειτουργία των εγκεφαλικών κυττάρων, της μνήμης και της γνωστικής ικανότητας.

4.    Είναι πολύ καλή πηγή σιδήρου (αν και η απορρόφησή του είναι μικρότερη από αυτήν του ζωικού σιδήρου)  ειδικά όταν συνδυάζονται με τρόφιμα που είναι πλούσια σε βιταμίνη C.

5.    Η βιταμίνη Α που περιέχουν έχει αντιοξειδωτική δράση και συμβάλλει στην καλή υγεία των ματιών, οστών, δέρματος και μαλλιών.

6. Μεταβολίζονται με αργούς ρυθμούς σε σύγκριση με άλλους σύνθετους υδατάνθρακες και με τις φυτικές τους ίνες συμβάλλουν στο αίσθημα κορεσμού και στην πρόσληψη λιγότερων θερμίδων βοηθώντας έτσι στην απώλεια κιλών.

7.    Διατηρούν χαμηλά τα επίπεδα σακχάρου γιατί έχουν χαμηλό γλυκαιμικό δείκτη ενώ παράλληλα περιορίζουν το αίσθημα κούρασης.

8.  Επιστήμονες συστήνουν στους ενήλικες να καταναλώνουν 3 κούπες φασόλια εβδομαδιαία για να μειώσουν το ρίσκο χρόνιων παθήσεων όπως ο καρκίνος.

9.  Δεν έχουν γλουτένη, άρα είναι μια πολύ καλή τροφή για όσους πάσχουν από κοιλιοκάκη.

10. Με την μεγάλη τους περιεκτικότητα σε φυτικές ίνες συμβάλλουν στην  καλή λειτουργία του εντέρου.